Këto ditë nga Shtëpia Botuese Xanthippe Verlag në Cyrih të Zvicrës u botua Antologjia e Poezisë Moderne Shqipe (Anthologie der zeitgenőssischen albanischen Lyrik), përkthyer nga Naim Kryeziu.
Në këtë antologji janë përfshirë pesëdhjetë poetë shqiptarë me nga tri poezi: Esad Mekuli, Vorea Ujko, Zef Zorba, Martin Camaj, Enver Gjerqeku, Fatos Arapi, Din Mehmeti, Mihal Hanxhari, Dritëro Agolli, Dhori Qirjazi, Muhamet Kërveshi, Ismail Kadare, Azem Shkreli, Rrahman Dedaj, Frederik Rreshpja, Ali Podrimja, Zef Skiro di Maxho, Musa Ramadani, Xhevahir Spahiu, Beqir Musliu, Ibrahim Kadriu, Agim Vinca, Bardhyl Londo, Natasha Lako, Demë Topalli, Flora Brovina, Moikom Zeqo, Sabri Hamiti, Edi Shukriu, Visar Zhiti, Skënder Rusi, Adem Gashi, Ibrahim Berisha, Milazim Krasniqi, Mario Bellizzi, Dije Demiri Frangu, Sali Bashota, Basri Çapriqi, Osman Gashi, Mimoza Ahmeti, Arian Leka, Agron Tufa, Naime Beqiraj, Luljeta Lleshanaku, Lulzim Tafa, Salajdin Salihu, Ervin Hatibi, Entela Kasi, Ledia Dushi dhe Ag Apolloni.
Parathënie
ANTOLOGJI E POEZISË MODERNE SHQIPE
(Përkthyer nga shqipja në gjermanisht nga Naim Kryeziu)
Libri “Antologjia e poezisë moderne shqipe” dokumenton gjysmëshekullin e fundit të krijimtarisë poetike shqipe dhe paraqet një pasqyrë të gjerë të zhvillimeve letrare bashkëkohore. Ky botim ofron një panoramë të përfaqësuar të autorëve nga të gjitha trojet shqipfolëse – Shqipëri, Kosovë, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Lugina e Preshevës dhe komuniteti arbëresh në Itali. Përkthimi i poezive në gjuhën gjermane e vendos poezinë shqipe në dialog me traditat evropiane dhe e afirmon atë në arenën ndërkombëtare.
Lirka e përfshirë pasqyron një dialog të vazhdueshëm midis traditës dhe modernitetit, duke reflektuar mbi identitetin, kujtesën, dashurinë, dhimbjen dhe shpirtin njerëzor. Përmes vargjeve të saj, lexuesi ndjek jo vetëm një udhëtim emocional dhe estetik, por merr edhe një pasqyrë të qartë të zhvillimeve kulturore dhe historike të hapësirës shqipfolëse.
Poezia shqipe bashkëkohore si identitet, kujtesë dhe shpirt krijues, e lindur dhe e zhvilluar nga gjysma e dytë e shekullit XX deri në ditët e sotme, përbën një nga dëshmitë më të ndritura të identitetit krijues dhe shpirtëror të kulturës shqiptare. Vargjet e saj pasqyrojnë dashuri dhe dhimbje, mall dhe atdhedashuri, trishtim dhe shpresë. Poezia shqiptare është një mënyrë për të qenë dhe për të dëshmuar në botë, duke reflektuar qytetërimin shpirtëror dhe vetëdijen poetike të autorëve shqiptarë.
Kjo antologji synon të ofrojë një panoramë të gjerë dhe përfaqësuese të zhvillimeve të poezisë shqipe, duke përfshirë autorë që përbëjnë shtyllat estetike të modernitetit letrar shqiptar. Mes tyre janë:
Esat Mekuli, poeti i fillesave moderne të Kosovës;
Martin Camaj, me poezinë e vet të meditimit të brendshëm dhe vetmisë;
Dritëro Agolli dhe Ismail Kadare, përfaqësojnë dy pole intelektuale dhe narrative të periudhës bashkëkohore.
Ali Podrimja dhe Azem Shkreli, me zërin metafizik dhe reflektiv të poezisë kosovare;
Flora Brovina dhe Visar Zhiti, që e shndërrojnë dhimbjen dhe përvojën e burgut në poezi dritësimi;
Sali Bashota, me gjuhën medituese dhe ritmin e përkorë, që pasqyron identitetin dhe kujtesën personale, duke i dhënë antologjisë një dimension universal;
Brezat e rinj si Mimoza Ahmeti, Arian Leka dhe Lulzim Tafa, që sjellin eksperimentime formale dhe energji krijuese të freskët.
Përzgjedhja e tri poezive nga secili autor është bërë për të reflektuar individualitetin krijues dhe lidhjen e tyre me zhvillimin e përgjithshëm të poezisë shqipe si proces estetik, historik dhe kulturor.
“Antologjia e poezisë moderne shqipe” është një hartë shpirtërore e letërsisë që përfaqëson një kontribut të veçantë kulturor, duke përfshirë 50 poetë nga të gjitha trevat shqipfolëse: Shqipëria, Kosova, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi, Lugina e Preshevës si dhe komunitetin arbëresh në Itali. Ky përfaqësim i gjerë dëshmon jo vetëm shtrirjen gjeografike të gjuhës shqipe, por edhe unitetin shpirtëror e artistik të saj. Duke bashkuar pesëdhjetë zëra poetikë me përvoja të ndryshme historike dhe kulturore, kjo antologji shndërrohet në një hartë shpirtërore të letërsisë shqiptare, ku individualja ndërthuret me kolektiven dhe ku gjuha bëhet ura që lidh kujtesën, identitetin dhe përkatësinë. Çdo autor kontribuon në ndërtimin e një mozaiku estetik që pasqyron zhvillimet moderne të poezisë sonë dhe pluralizmin e saj krijues.
Ky botim nuk është vetëm një përmbledhje tekstesh poetike; ai është një dëshmi e gjallë e vazhdimësisë kulturore shqiptare. Në këtë vëllim, poezia shqipe paraqitet si frymë e gjallë, si memorie dhe si vizion, që kapërcen kufijtë dhe kohët.
Sot, duke promovuar këtë vepër që përfshin 50 poetë nga të gjitha trevat shqipfolëse, ne afirmojmë fuqinë e fjalës shqipe për të bashkuar, për të dëshmuar dhe për të krijuar horizonte të reja. Kjo antologji është një testament i gjallë i identitetit tonë kulturor — një hartë shpirtërore që vazhdon të zgjerohet në kohë dhe hapësirë. Sali Bashota, me vargjet e tij medituese dhe reflektive, sjell një thellësi të veçantë në këtë hartë. Ai tregon se gjuha e poezisë mund të jetë pasqyrë e shpirtit, ku ritmi dhe eleganca e fjalës bëhen instrument për të reflektuar mbi kujtesën, identitetin dhe përvojën njerëzore. Ky dimension universal e vendos poezinë shqipe në dialog me lexuesin evropian dhe global.
Përkthimi i poezisë nuk është thjesht një transferim gjuhësor; ai është një akt i mirëfilltë krijues, një proces i ndërlikuar rikrijimi artistik, në të cilin përkthyesi bëhet, në njëfarë mënyre, bashkautor i veprës. Në rastin e “Antologjisë së poezisë moderne shqipe”, përkthimi nga shqipja në gjermanisht nuk përfaqëson vetëm një kalim nga një sistem gjuhësor në tjetrin, por një ndërmjetësim të thellë kulturor dhe estetik. Përkthyesi nuk përkthen vetëm fjalë; ai përkthen ritmin e brendshëm të vargut, ngarkesën emocionale, simbolikën kulturore dhe kontekstin historik që mbart teksti origjinal. Poezia, si forma më e përqendruar e shprehjes artistike, kërkon një ndjeshmëri të veçantë ndaj nuancave semantike dhe muzikës së gjuhës. Çdo figurë stilistike, çdo metaforë dhe çdo heshtje midis vargjeve duhet të rikrijohet me kujdes, në mënyrë që të ruhet integriteti krijues i veprës.
Në këtë kuptim, përkthimi letrar është një akt interpretimi dhe një akt përgjegjësie. Ai kërkon njohuri të thellë të gjuhës burimore dhe të gjuhës pritëse, por edhe një kuptim të gjerë të konteksteve kulturore që i formësojnë ato. Përkthyesi qëndron në kufirin midis dy kulturave, duke i dhënë zë njërës në gjuhën e tjetrës dhe duke krijuar një hapësirë të re komunikimi.
Rëndësia e përkthimit letrar qëndron pikërisht në këtë funksion ndërmjetësues: ai shërben si urë lidhëse midis kulturave të ndryshme, duke mundësuar dialogun dhe shkëmbimin poetik. Përmes përkthimit, poezia shqipe del nga kufijtë e saj kombëtarë dhe hyn në një qarkullim më të gjerë evropian e ndërkombëtar. Ajo bëhet pjesë e një bashkëbisedimi të madh kulturor, ku identiteti lokal ndërthuret me përvojën universale njerëzore.
Në rastin e përkthimit në gjuhën gjermane, ky proces merr një dimension të veçantë, pasi vendos në kontakt dy tradita letrare me histori dhe zhvillime të ndryshme. Kjo ndërthurje krijon mundësi të reja interpretimi dhe pasurimi reciprok, duke dëshmuar se arti i përkthimit nuk është vetëm teknikë, por një formë e lartë e komunikimit shpirtëror.
Prandaj, përkthimi letrar duhet parë si një vlerë në vetvete – si një akt kulturor që zgjeron horizontet e lexuesit dhe thellon mirëkuptimin midis popujve. Përkthimi i veprave letrare afirmon universalitetin e krijimtarisë intelektuale dhe dëshmon se fjala artistike, kur përkthehet me ndjeshmëri dhe përkushtim, është e aftë të kapërcejë kufijtë gjuhësorë dhe të krijojë ura të qëndrueshme midis kulturave.
Përfshirja e poetëve nga të gjitha trojet shqipfolëse, e shoqëruar me përkthimin e krijimtarisë së tyre në gjuhë të huaja, shndërrohet në një urë të rëndësishme komunikimi kulturor, përmes së cilës afirmohet uniteti shpirtëror dhe letrar i hapësirës shqiptare. Në këtë mënyrë, poezia shqipe kapërcen kufijtë gjuhësorë e kulturorë dhe bëhet pjesë e dialogut të gjerë letrar ndërkombëtar, duke i dhënë kulturës shqiptare një prani më të dukshme dhe duke e vendosur atë në një kontekst më të gjerë të qarkullimit të vlerave artistike në kulturën botërore.
Ky botim është një dokument kulturor dhe akademik i pasur, që evidenton fuqinë e fjalës, larminë estetike dhe identitetin shpirtëror të poezisë shqipe. Lexuesi ftohet të eksplorojë këtë univers poetik dhe të ndiejë frymën e gjuhës shqipe në një dimension ndërkulturor dhe universal.
“Antologjia e poezisë moderne shqipe” është një ftesë për njohje dhe bashkëbisedim kulturor. Ajo afirmon traditën dhe modernitetin e gjuhës shqipe, duke e vendosur atë në dialog me hapësirën letrare ndërkombëtare dhe duke e bërë pjesë të pandashme të kulturës globale. Ky botim nuk është vetëm një përmbledhje poetike, por edhe një dokument i fuqishëm akademik dhe kulturor, që dëshmon se poezia shqipe mbetet një organizëm i gjallë dhe një trashëgimi që tejkalon kufijtë gjeografikë dhe kohorë.
Naim Kryeziu
