Blinerë HAJDARI
PËR ROMANIN “SKËRLUTA” TË BEQIR MUSLIUT
( Beqir Musliu, “SKërluta”, roman, botoi “Faik Konica, Prishtinë, 2004)
Romani “Skërluta” e Beqir Musliut përfaqëson një nga krijimet më komplekse të autorit, e cila u botua pas vdekjes së tij, duke ruajtur në vetvete thellësinë filozofike dhe eksperimentimin estetik që e karakterizon gjithë krijimtarinë e tij. Kjo vepër nuk është thjesht një tekst narrativ, por një hapësirë reflektimi mbi gjendjen njerëzore, krizën shpirtërore dhe përplasjen e individit me realitetin historik dhe shoqëror.
Musliu e sheh letërsinë si një instrument për të shpalosur dramat e brendshme të njeriut modern. “Skërluta” është një shembull tipik i kësaj qasjeje, ku lexuesi përballet me një strukturë të ndërlikuar simbolesh, imazhesh dhe përjetimesh psikologjike.
Beqir Musliu i përket brezit të shkrimtarëve modernë të Kosovës që sollën risi të rëndësishme në letërsinë shqipe. Në një kohë kur letërsia shpesh ishte e kufizuar nga tematika tradicionale dhe nga forma klasike e rrëfimit, Musliu ndërtoi një poetikë të re, të bazuar në simbolizëm dhe introspeksion të thellë psikologjik.
“Skërluta” duhet parë në këtë kontekst si një vazhdim i përpjekjeve të autorit për të krijuar një prozë moderne, që nuk i bindet rregullave klasike të kompozicionit. Botimi i kesaj vepre, përmban idetë e fundit krijuese të autorit dhe pasqyron kulmin e pjekurisë së tij artistike.
Në planin historik dhe shoqëror, vepra reflekton tensionet e periudhës në të cilën jetoi autori. Trauma kolektive, ndjenja e pasigurisë dhe krizat identitare të shoqërisë kosovare janë të pranishme në mënyrë të nënkuptuar, përmes figurave simbolike dhe atmosferës së errët që përshkon tekstin.
”Skërluta” mund të lexohet si një tekst që nuk synon ndërtimin e një fabule tradicionale, por krijimin e një hapësire artistike reflektuese, ku rëndësi më të madhe kanë gjendjet shpirtërore dhe tensionet e brendshme sesa zhvillimi i drejtpërdrejtë i ngjarjeve. Kjo mënyrë ndërtimi e afron veprën me prozën moderne eksperimentale, ku lexuesi nuk është vetëm marrës pasiv i rrëfimit, por pjesëmarrës aktiv në ndërtimin e kuptimit.
Pozicioni i narratorit gjithashtu nuk mbetet i fiksuar. Në disa momente ai ruan distancë vëzhguese, ndërsa në të tjera ndërthuret me përjetimet e brendshme të subjektit letrar. Kjo luhatje e perspektivës krijon një shumësi këndvështrimesh dhe pasuron strukturën e veprës me shtresa të ndryshme interpretimi.
Vetmia në “Skërluta” nuk paraqitet vetëm si një gjendje fizike, por si një përvojë ekzistenciale. Personazhet ndihen të shkëputur nga shoqëria, nga e kaluara dhe madje edhe nga vetvetja. Kjo vetmi është rezultat i një bote, ku marrëdhëniet njerëzore janë të brishta dhe të pasigurta.
Personazhet si Hermas Filteri, Barbara apo Erzan Kutlina dhe pse janë personazhet e vetme rreth të cilëve zhvillohet ngjarja, shpesh nuk arrijnë të kuptohen mes vete, duke u mbyllur në botën e tyre të brendshme dhe duke u përballur me heshtjen si formë e dhimbjes.
Një tjetër temë thelbësore e veprës është kriza e identitetit. Subjekti letrar shfaqet i ndarë mes asaj që është dhe asaj që dëshiron të jetë. Kjo ndarje krijon tension të brendshëm dhe ndjenjë humbjeje.
Identiteti në “Skërluta” nuk është i qëndrueshëm, por i lëvizshëm dhe i paqartë. Ai ndërtohet dhe shkatërrohet vazhdimisht, duke reflektuar pasigurinë e njeriut modern në një realitet të paqëndrueshëm.
Në këtë vepër, kufiri mes reales dhe simbolikes është i paqartë. Ngjarjet konkrete shpesh marrin kuptime metaforike, ndërsa simbolet bëhen pjesë e realitetit narrativ. Kjo ndërthurje i jep veprës një dimension filozofik dhe universal.
Gjuha është e pasur me figura letrare dhe struktura poetike. Autori përdor metafora të fuqishme, imazhe të errëta dhe të forta për të ndërtuar atmosferën e veprës. Stili është introspektiv dhe meditativ. Fjalitë shpesh janë të shkurtra, por të ngarkuara me domethënie emocionale dhe filozofike
Simbolika është një nga shtyllat kryesore të “Skërlutës”. Elementet si shiu, nata, heshtja, errësira dhe zbrazëtia shërbejnë si simbole të gjendjes shpirtërore të personazheve.
Titulli “Skërluta” mund të interpretohet si një metaforë e një bote të ashpër dhe të copëzuar, ku individi lufton për të ruajtur identitetin dhe dinjitetin e tij. Këto simbole ndërtojnë një sistem kuptimor të ndërlikuar, që e pasuron interpretimin e veprës.
“Skërluta” zë një vend të rëndësishëm në krijimtarinë e Beqir Musliut dhe në letërsinë moderne shqipe. Ajo përfaqëson një model të prozës eksperimentale, që sfidon format tradicionale dhe hap rrugë për qasje të reja estetike. Krejt bota është një antikuptim,një antidashuri dhe një antijetë!
Gjilan, 24 janar 2026
________________________________
( Kjo kumtesë u paraqit në tryzën letrare të Manifestimit kombëtar të kulturës, “Flaka e Janarit” 2026, që u organizua më 24 janar 2026, në Bibliotekën e qytetit “Fan S. Noli”, në Gjilan, në nderim të shkrimtarit Beqir Musliu, që u organizua në shenjë të 30 vjetorit të kalimit të Tij në amshim).
