RRËFIM – Arton Hoxha,
9 Prilli im në Koshare, 1999, kur u çel kufiri dhe pushka foli për herë të parë
Ishte 9 prill 1999. Dita që nuk do ta harroj kurr. Dita kur kufiri në Koshare nuk ishte më vetëm një vijë ndarëse ishte plagë që duhej hapur për të filluar shërimi.
Mëngjesi kishte kishte filluar ndryshe. Qielli dukej më afër tokës, sikur edhe ai priste që të ndodhte diçka e madhe.
Komandantët flisnin pak. Neve na jehonte në vesh vetëm një fjali që na e kishin përsëritur ditë me radhë:
“Kufiri do të bjerë. Aty mbaron robëria dhe fillon rruga e lirisë.”
Kur erdhi sinjali për sulm, nuk pati më kthim pas. U nisëm përpara, me pushkën në dorë dhe emrat e njerëzve të mi në mendje. Nënën, që gjithmonë më lutej të kisha kujdes nga rreziku. Babain, që më kishte përqafuar pa fjalë, si ta ndjente se s’do të kthehesha i njëjti. Dhe shokët që i kisha lënë në Tiranë, me libra në duar, ndërsa unë mbaja një armë.
Pastaj ndodhi. Ai zëri i njohur, i fortë dhe i prerë:
zjarr!
Pushkat kërcitën si vetëtima në të gjitha anët. Era e barutit përziehej me britmat dhe të bërtiturat. Zhurma e predhave nuk më trembi. Zemra më rrihte fort, dhe duart më dridheshin lehtë, por nuk ishin të pasigurta. Ishin gati.
Në atë çast, pashë një figurë që po afrohej me kujdes mes shkurreve, përtej vijës. Ishte i veshur me uniformë tjetër. Zemra më rrihte fort, dhe çdo mendim i shpërndarë u shua. Thjesht u ngrita, duke mbajtur armën në dorë, gati për çdo gjë që mund të vinte.
Unë mbeta i ngrirë për disa sekonda.
Nuk ishte gëzim. Nuk ishte krenari. Ishte një ndjenjë që s’e kisha njohur kurrë më parë, një përzierje e rëndë ndërgjegjeje dhe detyrimi. Sytë më mbusheshin me lot, jo për të, por për atë që më detyruan të bëhem. Armë në dorë nuk ishte për hakmarrje, ajo ishte një kujtesë e shpresës, mbrojtjes së asaj çfarë ishte më e shenjtë Liria.
Një shok pranë meje, ai që pak më vonë do të sakrifikohej për ëndrrën tonë për liri, më preku lehtë në krah.
Sytë i kishte të skuqur, por buzëqeshja e tij e qetë transmetonte kurajë dhe paqe. U përkul pak drejt meje dhe më pyeti me një zë të butë:
Ishte hera e parë që e kuptoje çfarë kërkon lufta nga njeriu, apo jo?
Fjalët më mbetën në fyt. Nuk munda të flas. Vetëm pohova lehtë me kokë. Dhe për një çast, bota rreth nesh u ndal, vetëm ajri i rëndë, shpresa dhe frika që bashkoheshin në një heshtje të papërshkruar.
Dhe pastaj, nëpër britmat dhe krismat që ende nuk pushonin, u dëgjua një zë që ia tejkaloi të gjitha:
Po ikin si të çmendur! E kaluam! Kufiri ra!
Zhurma u kthye në britma gëzimi. Lotët tashmë nuk ishin vetëm të mi. Ushtarët qanin dhe qeshnin, përqafonim njëri tjetrin si vëllezër që u gjetën pas një kohe të gjatë ndarjeje.
Atë natë, kur ndezëm zjarrin në një pjesë të tokës që një ditë më parë ishte përtej, ndjeva se isha pjesë e diçkaje më të madhe se vetja. Më e madhe se frika. Se jeta.
Zjarri ndriçonte fytyrat tona të lodhura. Disa mbanin kokat mbi duar. Të tjerë prisnin, me sytë nga errësira, si të donin të shihnin se çfarë vinte më pas. Unë mbaja në mendje fytyrën e atij shokut që më preku në krah. Ai tani flinte përjetësisht pak më larg nga ne. Me pushkën pranë dhe plagën mbi gjoks, por me paqen në fytyrë.
Askush nuk fliste për humbjen. Jo atë natë. Sepse çdo rënie ishte gur themeli për lirinë që sapo kishte hapur sytë.
Në një moment, mora një gur të vogël nga toka, njeri nga shoket me zë të ulët më pyeti?
Ç’e do atë?
Une u përgjigja
Është hera e parë që marr një copë toke që nuk është nën çizmen e armikut. Dua ta çoj në shtëpi.
Dhe atëherë e kuptova, ne nuk kishim ardhur vetëm për të luftuar. Kishim ardhur për të rikthyer dinjitetin. Për të rimarrë çdo pëllëmbë të dheut me gjak, me kujtesë, me besë.
Përpara nesh kishte ende shumë ditë lufte. Por ajo ditë e parë, ai 9 prill, do të mbetej i shenjtë. Jo vetëm sepse thyenim një kufi, por sepse ishim bërë një popull që për herë të parë s’kishte më frikë nga vetja, nga gjaku i tij, nga e vërteta e tij.
Dhe kur mbylla sytë atë natë, nuk isha më vetëm ushtar. Ishja dëshmitar. I jetës. I vdekjes. I lirisë që po lindte.
Pushka, që më ishte dukur e rëndë, tani ishte bërë pjesë e qenies sime. Jo si mjet i dhunës, por si dëshmi e besës. Sepse ai që qëllon për liri, nuk është vrasës, është dëshmitar i të drejtës.
Dhe ndërsa era mbante aromën e barutit dhe heshtjen e tokës së çliruar, më duket sikur dëgjova zërin e Agim Ramadanit.
Kur je i gatshëm të japësh gjithçka për lirinë, asgjë nuk mund të të ndalojë.
