Manifestimi kombëtar i kulturës, “Flaka e Janarit” 2026
Pjesa letrare, PENA E FLAKËS – Konkursi anonim letrar
Tregimi që fitoi çmimin e parë
Blinerë HAJDARI
TOKA QË MBANTE FRYMË
Dimri kishte zbritur pa zhurmë, por kishte mbetur gjatë. Në Kosovë, në atë vit, stinët nuk ndaheshin më sipas kalendarit, por sipas numrit të shtëpive të djegura dhe rrugëve të mbyllura. Bora binte mbi rrënoja si mbi varre të hapura dhe i mbulonte gjithçka me një qetësi që nuk ishte paqe, por pritje.
Arbeni ecte i përkulur, jo nga pesha e çantës, por nga pesha e ajrit. Çdo frymëmarrje i dukej e huaj, sikur po merrte diçka që nuk i përkiste. Në luftë, njeriu fillon të dyshojë edhe te ajri. Emri i tij ishte zbehur; kur e thërriste veten me mend, tingëllonte si emër i dikujt tjetër.
Bodrumi ku strehoheshin ishte i ulët, me tavan të çarë dhe mure që rridhnin. Uji pikonin në intervale të çrregullta, sikur koha vetë po pikonte. Aty, në një qoshe, rrinte Hana. Gjithmonë ulur. Gjithmonë e qetë. Sikur e kishte marrë vendimin të mos ikte më askund.
Një llampë vaji i varej mbi kokë dhe dridhej sa herë që dikush lëvizte. Drita e saj e bënte Hanën të dukej herë e gjallë, herë si figurë e vizatuar keq. Sytë i kishte të hapur, por jo kërkues. Ishin sy që shikonin diçka përtej mureve, përtej trupit.
Ata nuk u takuan për t’u dashuruar. Lufta i kishte zhveshur njerëzit nga ritualet. Dashuria u fut mes tyre pa formë, si një lagështi që nuk e ndalon dot. Rrinin pranë njëri-tjetrit, jo për ngrohtësi, por për të ndjerë peshën e një trupi tjetër, si provë se realiteti nuk ishte shpërbërë ende.
Hana fliste pak. Kur fliste, fjalët i binin rëndë, sikur ishin marrë nga një vend shumë i thellë. Arbeni e dëgjonte me vëmendje të tepruar, sepse kishte frikë se një ditë ajo do të ndalonte së foluri fare.
Duart e saj ishin gjithmonë të fshehura. Ai e vuri re këtë një mbrëmje kur u përpoq t’i jepte një copë bukë dhe ajo e shtyu lehtë, me një lëvizje të ngurtë.
— Duart më janë lodhur, — tha ajo.
Ai ia preku gishtat. U tërhoq instinktivisht. Ishin të ftohtë, jo si duar njeriu, por si sipërfaqe guri që nuk e ka parë diellin. Hana nuk reagoi. E shikoi sikur po vështronte një fenomen natyror, jo një trup të vetin.
Që nga ajo natë, Arbeni filloi ta ndiente ndryshimin edhe kur nuk e shihte. Hana bëhej më e rëndë. Jo fizikisht, askush nuk mund ta thoshte këtë me siguri, por hapësira rreth saj dukej më e dendur. Kur lëvizte, ajri sikur vonohej pas saj.
Jashtë, lufta vazhdonte pa mendim. Tanket kalonin, shtëpitë hapeshin si fruta të kalbura, njerëzit shpërndaheshin pa drejtim. Brenda bodrumit, Hana po hynte në një proces që nuk kishte emër. Ajo nuk po shndërrohej në diçka tjetër; po humbte kufijtë e saj.
— Kam frikë, — tha një herë, shumë qetë.
— Nga çfarë? — e pyeti Arbeni.
— Se do të mbetem këtu edhe kur të iki.
Kur krismat u afruan, gjithçka u shpejtua. Bodrumet u zbuluan. Njerëzit u nxorën jashtë si sendet që nuk i do askush. Hana u përpoq të ecte, por hapat e saj ishin të pabarabartë. Çdo hap dukej sikur po lidhej me tokën, jo po shkëputej prej saj.
Një ushtar e shtyu Arbenin. Një tjetër e shikoi Hanën, u ndal për një çast, pastaj ktheu sytë diku tjetër. Ajo u ul në tokë pa zhurmë. Jo si njeri që rrëzohet, por si diçka që po kthehet në vendin e vet.
Arbeni u largua. Turma e mori me vete. Ai nuk e pa më Hanën. Por e ndjeu për një kohë të gjatë, siç ndien njeriu një plagë që nuk duket.
Pas luftës, gjithçka u rindërtua me ngut. Muret u rregulluan, rrugët u pastruan, njerëzit mësuan sërish të flasin për gjëra të vogla. Arbeni kërkoi Hanën. Pyeti në zyra, në rrugë, në kujtime të huaja. Askush nuk e njihte. Emrat që humbasin në luftë nuk regjistrohen më.
Një pasdite, në skaj të qytetit, ai gjeti një copë toke të zhveshur. Asgjë nuk rritej aty. Toka ishte e çarë, por e qetë, si një fytyrë e lodhur. Ai u ul dhe vendosi dorën mbi sipërfaqe.
Iu duk se toka ishte e ngrohtë.
Era lëvizi lehtë pluhurin. Për një çast, Arbeni pati ndjesinë se toka po merrte frymë ngadalë, me durim. Ai u ngrit dhe u largua pa kthyer kokën.
Disa njerëz vdesin në luftë. Disa të tjerë mbeten, duke u shndërruar në atë mbi të cilën ndërtohet harresa.
Dhe dashuria, ajo nuk ishte strehë. Ishte rrënjë e thellë, që mbante tokën të gjallë.
”Shifra: “Metmorfoza”
