Shkruan: Arbër Ismajli
Kemi pranuar së fundmi raportin Raportin e Auditimit për Komunën e Gjilanit për vitin 2025.
Ky është një vlerësim institucional i bërë nga Zyra Kombëtare e Auditimit e Republikës së Kosovës. Ky raport nuk është opinion, nuk është interpretim dhe nuk është qëndrim opozitar.
Dhe pikërisht për këtë arsye, ajo që përmban ky raport duhet të na shqetësojë të gjithëve, pa dallim.
Bëhet fjalë për mënyrën se si janë menaxhuar paratë e qytetarëve, për mënyrën se si është ushtruar përgjegjësia publike dhe për mënyrën se si ka funksionuar vetë sistemi i qeverisjes në komunë.
Sot, ne do të paraqesim para jush një analizë të fakteve, jo interpretime, por të dhëna konkrete që kërkojnë përgjigje dhe përgjegjësi.
Raporti tregon qartë se në komunë ekzistojnë:
dobësi serioze në menaxhimin financiar;
shkelje procedurale;
mungesë kontrolli të brendshëm;
probleme në prokurim;
keqklasifikime milionëshe të shpenzimeve;
angazhime jashtë procedurave ligjore;
mungesë transparence;
dhe dobësi në mbikëqyrjen e pasurisë publike.
Kjo nuk është më çështje teknike. Kjo është çështje e përgjegjësisë publike.
1. OPINION I KUALIFIKUAR – NJË SINJAL SERIOZ ALARMI
Raporti i auditimit për Komunën e Gjilanit për vitin 2025 ka rezultuar me: “Opinion të Kualifikuar”
Kjo do të thotë se Zyra Kombëtare e Auditimit ka konstatuar se pasqyrat financiare nuk paraqesin plotësisht dhe saktë gjendjen reale financiare të komunës.
Pra, qytetarët dhe Kuvendi Komunal nuk kanë marrë një pasqyrë plotësisht të saktë mbi mënyrën se si janë menaxhuar paratë publike.
Kjo është ndër format më serioze të kritikës institucionale që mund t’i bëhet komunës.
2. PASURI TË PAREGJISTRUARA – 1.76 MILIONË EURO
Raporti evidenton se komuna ka nënvlerësuar pasuritë komunale për: 1,761,172 euro
Kjo për shkak se investimet dhe pajisjet nuk janë regjistruar në sistemet zyrtare të pasurisë.
Kjo nënkupton:
mungesë të evidencës së saktë;
dobësi në kontrollin e aseteve publike;
rrezik për humbje, keqpërdorim ose menaxhim joefikas të pronës publike.
Në mesin e tyre përfshihen:
rrugë; trotuare; fusha sportive; pajisje teknologjike; pajisje të tjera komunale.
Nga kjo shtrohet pyetja:
Si mund të menaxhohet pasuria publike kur ajo nuk evidentohet si duhet?
3. PUNËSIMET DHE ANGAZHIMET JASHTË PROCEDURAVE
Një ndër gjetjet më të rënda lidhet me angazhimin e 95 personave me kontrata për “shërbime të veçanta”, pa procedura të rregullta ligjore të prokurimit.
Sipas raportit rezulton se:
nuk janë zbatuar procedurat e konkurrencës;
nuk janë respektuar kriteret e transparencës;
dhe këta persona kanë kryer detyra që u ngjajnë pozitave të rregullta të punës.
Kjo ngre dyshime serioze për:
punësime partiake; klientelizëm; shmangie të procedurave ligjore; dhe diskriminim ndaj qytetarëve të tjerë që presin konkurse të rregullta.
Kjo praktikë nuk është vetëm problem administrativo-ligjor por kjo cenon meritokracinë; besimin e qytetarëve; dhe barazinë në qasje ndaj punësimit publik.
Ne kërkojmë:
publikimin e listës së plotë të këtyre angazhimeve;
arsyetimin e secilit rast;
dhe hetim institucional për ligjshmërinë e tyre.
4. PROJEKTE PA PROJEKT EKZEKUTIV
Raporti evidenton se komuna ka zhvilluar procedura prokurimi për projekte infrastrukturore pa projekt ekzekutiv.
Një rast konkret lidhet me projektin “Rikonstruktimi i rrugëve në Gjilan” në vlerë prej 699,426 euro, pa projekt të detajuar ekzekutiv.
Kjo praktikë është jashtëzakonisht e rrezikshme sepse rrit mundësinë e anekseve; rrit kostot shtesë;
krijon hapësirë për keqpërdorime; dhe dëmton cilësinë e investimeve publike.
Në çdo sistem normal të menaxhimit publik:
fillimisht bëhet projekti, së bashku me sigurimin e buxhetit, zgjidhjen e çështjeve pronësore (nëse ka), nxjerrjen e lejeve përkatëse, pastaj udhëhiqet procesi i prokurimit – tenderi dhe kontraktimi.
E Jo e kundërta.
5. MOSINSPEKTIMI I PRONAVE PËR TATIM
Raporti gjithashtu tregon se komuna nuk ka arritur të inspektojë as minimumin ligjor prej 20% të objekteve për tatim në pronë. Është realizuar vetëm 6.5%.
Kjo nënkupton për të dhëna jo të sakta për pronat; humbje potenciale të të hyrave komunale; dhe padrejtësi ndaj qytetarëve që paguajnë rregullisht.
Pra, ndërkohë që qytetarëve u kërkohet disiplinë fiskale, vetë sistemi komunal nuk arrin të realizojë obligimet minimale ligjore.
6. NDRYSHIME BUXHETORE PA MIRATIM TË KUVENDIT
Raporti konstaton se komuna ka bërë ridestinim të mjeteve buxhetore pa miratim paraprak të Kuvendit Komunal.
Kjo prek drejtpërdrejt transparencën; kontrollin demokratik; dhe rolin mbikëqyrës të Kuvendit Komunal.
Në demokraci lokale buxheti nuk është pronë e ekzekutivit por Buxheti është dokument publik dhe çdo ndryshim duhet të kalojë përmes institucioneve përfaqësuese.
7. VONESAT NË PAGESA DHE KOSTOT PËR QYTETARËT
Raporti evidenton vonesa në pagesa deri në 120 ditë pas afatit ligjor.
Kjo rrit kostot përmbarimore; kamatat; shpenzimet gjyqësore; dhe barrën financiare për qytetarët.
Pra, qytetarët po paguajnë dy herë: një herë për shërbimin;
dhe herën e dytë për pasojat e menaxhimit të dobët.
8. MUNGESË TRANSPARENCE PËR PRONAT KOMUNALE
Raporti konstaton se Kuvendi Komunal nuk është informuar si duhet për:
shfrytëzimin e pronave komunale;
realizimin e kontratave;
dhe mospagesat e qirave.
Kjo është shumë shqetësuese, sepse prona komunale është pasuri e qytetarëve.
Dhe çdo mungesë raportimi krijon: terr për keqmenaxhim; mungesë llogaridhënieje; dhe rrezik për humbje financiare.
9. AUDITIMI BAZOHET NË MOSTRIM – REALITETI MUND TË JETË EDHE MË I RËNDË
Është shumë me rëndësi që qytetarët ta kuptojnë një fakt thelbësor:
Auditorët nuk i kontrollojnë të gjitha transaksionet. Auditimi realizohet mbi bazën e metodologjisë së mostrimit. Kjo nënkupton se Zyra Kombëtare e Auditimit përzgjedh vetëm një numër mostrash dhe transaksionesh për verifikim.
Megjithatë, edhe në këto mostra të kufizuara, auditimi ka identifikuar:
miliona euro keqklasifikime;
dhjetëra angazhime jashtë procedurave;
mungesë të evidencës së pasurisë;
shkelje në prokurim;
vonesa të pagesave;
dhe dobësi serioze të kontrollit të brendshëm.
Kjo është shumë domethënëse sepse kur në një numër të kufizuar mostrash gjenden kaq shumë shkelje dhe parregullsi, atëherë lind pyetja legjitime:
Çfarë do të gjendej po të auditoheshin të gjitha proceset dhe të gjitha transaksionet komunale?
Vetë auditorët theksojnë se: “Rreziku i mos zbulimit të një keq-deklarimi material që rezulton nga mashtrimi është më i lartë, pasi mashtrimi mund të përfshijë manipulim, falsifikim, lëshime të qëllimshme dhe anashkalim të kontrolleve të brendshme.”
Pra, edhe Zyra Kombëtare e Auditimit paralajmëron qartë se ekziston rrezik serioz kur kontrolli i brendshëm është i dobët.
10. GJETJET E PËRSËRITURA – DËSHMI E MUNGESËS SË LLOGARIDHËNIES
Një nga aspektet më shqetësuese të këtij raporti është fakti se një pjesë e madhe e gjetjeve nuk janë të reja.
Në raportin e vitit 2025, vetë auditorët konstatojnë se:
nga 13 rekomandime,
vetëm 2 janë të reja,
ndërsa 10 janë të përsëritura dhe 1 pjesërisht e përsëritur.
Kjo do të thotë se problemet:
janë evidentuar edhe më herët;
menaxhmenti ka qenë i njoftuar;
janë dhënë rekomandime zyrtare;
por nuk janë ndërmarrë masa efektive.
Në raportin e vitit 2024 auditorët kishin evidentuar 14 rekomandime, prej tyre 8 të përsëritura.
Edhe në raportin e vitit 2023 shfaqen pothuajse të njëjtat kategori problemesh:
keqklasifikim i shpenzimeve;
angazhime me kontrata për shërbime të veçanta pa procedura;
mosinspektim i pronave për tatim;
pagesa jashtë procedurave;
dhe probleme në prokurim.
Pra, nuk kemi të bëjmë me gabime të rastësishme, por kemi të bëjmë me:
probleme sistematike;
mungesë të kontrollit të brendshëm;
mungesë mbikëqyrjeje;
dhe mbi të gjitha:
mungesë të llogaridhënies.
Kur të njëjtat shkelje përsëriten vit pas viti, pavarësisht rekomandimeve zyrtare të auditorëve, atëherë lind dyshimi serioz se:
veprimet nuk janë më vetëm neglizhencë,
por tolerim i vetëdijshëm i parregullsive.
Kjo është arsyeja pse qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë:
përgjegjësi konkrete;
emra konkretë;
dhe masa konkrete.
11. MUNGESA E KONTROLLIT TË BRENDSHËM – PROBLEMI THELBËSOR
Në pothuajse çdo kapitull të raportit përsëritet një formulim:
“kontrolle të pamjaftueshme të brendshme”;
“mungesë koordinimi”;
“mungesë mbikëqyrjeje”;
“moszbatim i procedurave”;
“mosazhurnim i regjistrave”;
“mungesë planifikimi”.
Kjo tregon se problemi nuk është vetëm tek një zyrtar apo një procedure por problemi është tek sistemi i menaxhimit dhe vet menaxhmenti i komunës, kur:
nuk kontrollohen pagesat;
nuk kontrollohen kontratat;
nuk kontrollohen pasuritë;
nuk kontrollohen angazhimet;
dhe nuk zbatohen rekomandimet e auditorëve,
atëherë kemi dështim të mekanizmave të kontrollit institucional.
Dhe kur mungon kontrolli, rritet hapësira për:
keqmenaxhim;
keqpërdorim
korrupcion
abuzim;
favorizime;
dhe dëmtim të interesit publik.
12. ÇFARË TREGON NË TËRËSI KY RAPORT?
Ky raport tregon një model qeverisjeje me:
planifikim të dobët;
kontroll të dobët të brendshëm;
mungesë disipline financiare;
dobësi serioze në prokurim;
dhe mungesë të llogaridhënies.
Problemi nuk është vetëm një gabim administrativ. Problemi është kultura e menaxhimit, kur:
keqklasifikohen miliona euro;
punësohen persona pa procedura;
bëhen tenderë pa projekte;
nuk evidentohet pasuria publike;
dhe anashkalohet Kuvendi Komunal,
atëherë kemi të bëjmë me një sistem që nuk funksionon si duhet.
13. QËNDRIMI YNË SI OPOZITË
Ne nuk jemi këtu për propagandë. Ne jemi këtu për:
mbrojtjen e interesit publik;
mbrojtjen e parasë së qytetarëve;
dhe kthimin e llogaridhënies në komunë.
Prandaj kërkojmë:
1. Raportim publik nga kryetari i komunës mbi secilën gjetje të auditimit.
2. Plan konkret veprimi me afate dhe përgjegjësi për zbatimin e rekomandimeve.
3. Transparencë të plotë për kontratat, pagesat dhe angazhimet.
4. Auditim të brendshëm dhe hetim institucional për rastet me risk të lartë.
5. Raportim periodik në Kuvend Komunal për zbatimin e rekomandimeve të ZKA-së.
6. Llogaridhënie për mos zbatim të rekomandimeve të dalura nga proceset audituese
14. MESAZHI PËR QYTETARËT
Të nderuar qytetarë,
Paratë publike nuk janë para të askujt individualisht. Ato janë para të qytetarëve të Gjilanit.
Çdo euro e keqmenaxhuar:
është një rrugë më pak;
një shkollë më pak;
një projekt më pak;
një shërbim më pak për qytetarët.
Prandaj ne do të vazhdojmë:
të kërkojmë transparencë;
të kërkojmë përgjegjësi;
dhe të mbrojmë interesin publik.
Sepse qytetarët e Gjilanit meritojnë:
menaxhim profesional;
qeverisje të ndershme;
dhe institucione që punojnë për ta.
Të nderuar qytetarë,
Ky raport përveçse është vetëm dokument administrativ, është edhe një pasqyrë e mënyrës se si është trajtuar besimi juaj.
Sepse çdo euro e keqmenaxhuar është thjesht një një humbje e një mundësie investimi. Është një mundësi e humbur për zhvillim. Është një investim i munguar për qytetin. Është një dështim ndaj qytetarëve.
Kur të njëjtat gabime përsëriten vit pas viti,
kur rekomandimet injorohen, dhe kur mungon përgjegjësia, atëherë nuk kemi më të bëjmë me gabime, por me një mënyrë të gabuar qeverisjeje.
Prandaj sot, mesazhi ynë është i qartë dhe i drejtpërdrejtë:
Koha e arsyetimeve ka përfunduar. Koha e përgjegjësisë ka filluar.
Qytetarët e Gjilanit nuk kërkojnë shumë. Ata kërkojnë drejtësi, transparencë dhe menaxhim të ndershëm të parasë së tyre.
Dhe këtë nuk do ta kërkojmë vetëm sot.
Do ta kërkojmë çdo ditë, deri sa të bëhet standard.
Sepse Gjilani meriton më shumë. Qytetarët meritojnë më shumë. Dhe mbi të gjitha, besimi publik duhet të rikthehet.
